Om maar eens een actueel onderwerpje bij de horens te vatten: wat te doen aan het veelbesproken verval der zeden? Terwijl politici, religieuze leiders en andersoortige volksmenners immer in het duister tasten, heb ik de oplossing al lang gevonden. Laat ik er maar rond voor uit komen. Ik geloof in gêne. Hardere straffen, heropvoedingskampen, anti-agressiviteitstrainingen? Welnee, helemaal niet nodig. Een portie gezonde gêne is genoeg om ons van de morele ondergang te redden.

Jammer dat er een groeiend aantal mensen in Nederland rondloopt dat, o gruwel, in het tegenovergestelde gelooft: assertiviteit. Een danig overschatte eigenschap die louter leidt tot narigheid. Het punt is: wie lekker assertief zijn zegje doet, ontneemt de ander veelal de mogelijkheid hetzelfde te doen. Het ergste zijn de mensen die voortdurend menen hun 'grenzen' te moeten bewaken en te pas maar eigenlijk altijd te onpas, aangeven dat deze grenzen door iedereen om hen heen overschreden worden. Ze hebben rust nodig, ze kunnen het niet aan, ze moeten nu toch echt eens voor hun eigen, niet-assertieve ikje opkomen. Vreemd genoeg zijn het juist de assertiefste figuren die aanhoudend denken dat ze niet genoeg van zich af bijten. De assertieveling lijkt zich daarbij doorgaans niet één keer af te vragen hoe de gesprekpartner zich voelt. Zoals een bevriend psycholoog ooit tegen mij zei: gevoelens zijn feiten. Alleen worden de feiten in dit geval wel erg eenzijdig belicht. Terwijl de assertieveling zijn assertiviteit, al dan niet ondersteund door een therapietje her en der, traint door een anderhalf uur durend klaagverhaal te houden over zijn gekwetste gevoelens, waagt de luisteraar het niet een 'ja maar' te laten vallen. Wat immers het ultieme bewijs zou vormen dat de assertieveling gelijk heeft; oef, alweer een grens overschreden.
Gek dat het assertief heet als je zelf wat stevigs te zeggen hebt, maar dat dat nooit geldt als de tegenpartij op hetzelfde idee komt. Dan heet het ineens bot of gestoord. Wat heel modern assertief genoemd wordt is in de kern simpelweg asociaal en onaardig. Afschaffen, zou ik zeggen.

Nee, dan gêne. Niet van deze tijd, maar ik voorspel een comeback. Gêne weerhoudt je, in willekeurige volgorde, van: wildplassen, schreeuwen in het openbaar, onbekenden in elkaar poeieren, moslims beledigen, muren met een spuitbus onderkalken, fietsen jatten, laptops jatten, wat dan ook jatten, roepen dat alle buitenlanders het land uit moeten, stemmen op Rita Verdonk, stemmen op een man met geel geverfd haar, stemmen op een premier die zo slecht articuleert dat je na al die jaren leiderschap nog steeds geen idee hebt waarover hij het heeft, niet stemmen, in een SUV rondrijden, glas bij het gewone vuilnis gooien, je vuilniszak zomaar op straat slingeren, je hond midden op de stoep laten kakken, die kak niet opruimen, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Alhoewel het opruimen van die hondenkak wellicht een kleine kanttekening verdient, want met zo'n omgekeerd plastic zakje staan klooien is eveneens op het gênante af.
Desalniettemin blijf ik erbij, gêne vormt een subtiel sociaal systeem dat ons vanzelf in het gareel houdt. Overigens vind ik mensen die dingen zeker weten enorm gênant. Gloeiende schaamte weerhoudt mij dan ook van verdere boute uitspraken. Maar toch.