Donderdagavond* kun je naar eskimo’s kijken op televisie. Dan wordt op Nederland 2 de documentaire The last days of Shismaref uitgezonden. Klinkt goed. Dacht ik ook toen ik naar de bioscoop toog. Ik ben dol op films over bedreigde volkeren, daarvoor rijd ik op een koude winteravond graag naar een nagenoeg leeg filmtheater. En ik ben niet te beroerd om een flinke traan te laten. ’t Is toch knap, hoe zo’n volk in barre omstandigheden weet te overleven. Bij The story of the weeping camel huilde ik even hard als het Mongoolse kamelenkalfje dat werd verstoten. Na Die Salzmänner von Tibet overwoog ik met honderd yaks op reis te gaan om zout te winnen in de Himalaya. Boeken schrijven, wat dat stelt dat nou voor? Maandenlang in barre omstandigheden zien te overleven voor een potje zout, dat is pas een beproeving.

Toen The last days of Shismaref uitkwam, stond ik dan ook kwispelend voor de bioscooppoort. ‘Aan de hand van drie Eskimo-families wordt het naderende einde van een eeuwenlange traditionele levenswijze verbeeld’; nou, dan heb je mij al. De documentaire speelt zich af op een eilandje voor de kust van Alaska, in de nederzetting Shishmaref, die in zee dreigt te verdwijnen vanwege de klimaatverandering. De traditionele levenswijze van de eskimo’s blijkt te bestaan uit verveeld rondlummelen en zo nu en dan een zeehond of een vis vangen. Zelfs dat jagen gaat niet echt van harte. Lusteloos hengelend hangt het bedreigde volk boven een wak, gehuld in een traditioneel kostuum dat bestaat uit een zonnebril met spiegelende glazen en een skipak. Verder doen ze de hele dag niets. Ja, afwassen in een teiltje, bij gebrek aan waterleiding.
Het talent van de eskimo’s openbaart zich met name in het verzamelen van rommel rond het huis. Kapot sanitair, auto-onderdelen, dat werk. Alle mensen, wat een bende. Op liefde voor de natuur heb ik ze niet kunnen betrappen, of dit moet hun vorm van recyclen zijn. Hun huis is van binnen ook heel vies en ze eten ’s avonds gewoon spaghetti. Luid smakkend, zonder een woord te wisselen. Verder zien we hoe de zoon des huizes lodderig hangend op z’n bed naar rapmuziek luistert, scènes die ongetwijfeld symbool moeten staan voor de verdwijnende eskimocultuur. Of de familieleden ooit een traditioneel instrument hebben bespeeld valt te betwijfelen.
De rest van de dag scheuren de bewoners rond op sneeuwscooters. En ze kijken urenlang televisie, voornamelijk naar programma’s over zichzelf. Je krijgt aanvankelijk de indruk dat Shishmaref door de rest van de wereld is vergeten, maar gaandeweg blijkt dat Oprah Winfrey en consorten de eskimostam als ultieme slachtoffers van het broeikaseffect al lang hebben ontdekt.

De bewoners en hun pleitbezorgers vinden dat de Amerikaanse regering het gehucht met miljoenen dollars moet redden van de ondergang. Al Gore wordt er ook nog gretig bijgehaald, maar tegen die tijd ben ik in slaap gesukkeld. Eskimo’s of niet, zelden zo’n stelletje slome figuren bij elkaar gezien. Als Shishmaref definitief in zee zakt, lijkt me dat voor iedereen het beste. Niet elke vorm van traditie hoeft behouden te blijven. Sommige culturen, daar kan de wereld eigenlijk best zonder.

* 5 maart 2009