nazmiye oral:
'ik wil schaamteloos kwetsbaar zijn'

Actrice en schrijfster Nazmiye Oral (35) is nu te zien in De gesluierde monologen en schrijft een column voor de Volkskrant. Ze heeft een heftig jaar achter de rug, waarin ze tot inzicht is gekomen. In Marie Claire praat ze voor het eerst over haar scheiding: "Wat ik echt voelde en vond, durfde ik niet eens aan mezelf te vertellen."

Je hebt zelf één monoloog geschreven van De gesluierde monologen. Waar gaat die over?
"Over een vrouw die het contact kwijt is met haar man. Ze weet niet hoe ze dit moet doorbreken. Ze houdt van dansen, maar durft dat alleen als ze in haar eentje is. De danseres in haar staat voor haar vrouwelijke kant, haar kern. Aan het einde van het verhaal denkt ze: al schaam ik me rot, ik doet het. Dan danst ze voor hem. Ik sta met zekerheid op het podium, schaam me geen moment. We vertellen waarachtige verhalen van moslimvrouwen over intimiteit, over seksualiteit. Je krijgt een wereld te zien die verder altijd verborgen blijft achter een sluier. Het is zo'n precair onderwerp. Wij moeten ervoor zorgen dat we de verhalen vanuit een goede energie brengen. Niet op de barricades, niet agressief, maar op een vrouwelijke manier."

Rond je veertiende kreeg je zelfverdedigingsles van je vader. Wat heeft hij je geleerd?
"Dat ik niet mag laten zien dat ik bang ben. Mijn vader vond dat ik op die leeftijd te oud was om te stoeien, dus dat deden we niet meer. Met mijn jongere zusje stoeide hij nog wel en ik voelde me buitengesloten. Door die zelfverdedingsles had hij een manier gevonden om toch fysiek te zijn; ik leerde er ook nog wat van. Ik moest proberen om hem pijn te doen en het heeft lang geduurd voor ik dat durfde. Mijn vader heeft mij geleerd dat ik nooit moet denken dat ik zwak ben, ook al is de persoon tegenover mij sterker dan ik. De tegenstander kan mij kapotmaken maar ik kan hem ook wat aandoen. Je moet voelen dat je gevaarlijk kunt zijn, dat je in staat bent een vinger in iemands oog te steken. Wil je ongeschonden uit de strijd komen dan is de eerste inzet: geen angst voor de dood. Als je bang bent dat je iets overkomt, verlies je bij voorbaat. Heb je eenmaal de overtuiging dat je de ander pijn kunt doen, dan hoef je het niet meer in praktijk te brengen. Je straalt die kracht uit, dat is genoeg."

Je vader is al jong overleden. Hoe zou hij denken over het leven dat je nu leidt?
"Mijn vader en ik leken op elkaar, we zijn allebei temperamentvol. Hij ging op jonge leeftijd naar Europa om iets van zijn leven te maken. Ik denk dat hij mijn verlangen naar vrijheid begreep. Ik had net een strijd van twee jaar met mijn ouders achter de rug. Ik wilde studeren aan de Kunstacademie in Arnhem en op kamers gaan wonen, maar zij vonden het een eng idee dat hun kleine meisje in de boze buitenwereld terechtkwam. Ik was de eerste die ging studeren, dat had nog niemand binnen de Turkse gemeenschap gedaan. En als mijn ouders dan nog konden zeggen dat hun dochter dokter of advocaat werd, maar ik wilde iets met kúnst doen. Het ging hard tegen hard. Mijn moeder zei op een gegeven moment: 'Als je weggaat, plegen wij zelfmoord'. Dat was voor mij het laatste zetje. Waar waren we mee bézig? Ik heb mijn ouders toen voor de keuze gesteld: of ik loop weg en dan weten jullie niet hoe het me afloopt, of jullie brengen me zelf naar mijn nieuwe bestemming. Uiteindelijk reden we met z'n drieën in een volgeladen Ford-busje richting Arnhem. Mijn vader overleed toen ik net uit huis was gegaan. Ik had die enorme strijd met hem achter de rug en we hadden de tijd die volgde nodig om eindelijk weer dichter bij elkaar te komen. Die kans kregen we niet. Toen ik hoorde dat er iets met mijn vader was, wist ik direct dat hij dood was. Nog geen nanoseconde later dacht ik: hij vindt het goed, mijn leven. Hij begrijpt dit. Ik wilde mezelf voor zijn, anders zou ik me schuldig gaan voelen en eindeloos gaan malen. In die val wilde ik niet trappen."

In een column schreef je dat je na je scheiding scherp voelde dat je vervreemd was van je familie en de Turkse gemeenschap.
"Mijn ex is een blonde Nederlander van bijna twee meter. Gek genoeg werd ik Turkser door hem. Mijn Nederlandse kant werd door hem vertegenwoordigd, waardoor ik automatisch de Turk onder de Turken was. Na mijn scheiding dwaalde ik als een vreemde rond op het offerfeest, een islamitische feestdag. Ik heb nooit een keuze willen maken tussen de Nederlandse en de Turkse gemeenschap. Op dat feest besefte ik: als ik niet kies, kiest een ander wel voor me. Ik kan wel de schuld bij hen leggen, maar het ligt aan mij. Ik leid een ander soort leven. De Turkse gemeenschap is naar binnen gericht, terwijl de buitenwereld mijn veld is. Al zit ik in een kamertje te tikken, mijn geest is buiten."

Vond je familie het een schande dat je ging scheiden?
"Daar was ik bang voor. In het Nederlandse leven stelt het niets voor om gescheiden te zijn, maar in de Turkse gemeenschap wel. Ik dacht dat iedereen zou zeggen: 'Zie je wel dat het niet goed kan gaan met zo'n Nederlandse man'. Nu ik een tijdje verder ben, merk ik dat de familie er eigenlijk niet zo mee zit."

Voelde je scheiding als falen?
"Natuurlijk heb ik gefaald. Ongemerkt pas je je in een relatie te veel aan en voor je het weet denk je: dit ben ik niet. Maar ik wist niet hoe ik dat patroon moest doorbreken. Ik ben gewend om te overleven en het zelf te doen. Ik was doodsbang om de confrontatie aan te gaan, durfde niet te zeggen: ik ben niet gelukkig, hoe zit het met jou? Uit angst om afgewezen te worden communiceerde ik niet en onderdrukte ik mijn gevoelens. Ik moest tevreden zijn van mezelf, dacht: wat zeur ik nou, ik houd toch van hem? Dat ik me ongelukkig voelde, zag ik als mijn probleem en daarom moest ik het ook zelf oplossen.
Ik zie nu in dat ik mijn ex geen kans heb gegeven. Toen de ellende eenmaal bij mij naar buiten kwam, was ik te ver heen. Hij moest het uit me trekken dat ik bij hem weg wilde. Het kwam voor hem als een volslagen verrassing, omdat ik hem nooit had verteld wat ik voelde.
Een ding weet ik wel: ik ben echt weggegaan omdat het niet anders kon. Ik was op het laatst altijd afwezig in mijn hoofd. Ik moest moeite doen om er te zijn voor mijn kinderen, voelde me tekortschieten. Ik kreeg spookbeelden in mijn hoofd, dat mijn dochters later in Flair zouden vertellen over hun ellende. Ik zag de kop al: 'mijn moeder was depressief'. Ik voelde me alleen energiek als ik moest werken. Als mijn dochters op school waren, probeerde ik me op te laden. Maar je kunt voor kinderen niet verbergen dat je unhappy bent. Ik voelde dat het de verkeerde kant op ging. Dan moet je iets doen en dat heb ik gedaan."

Heb je toen het hoge woord er eenmaal uit was, gemerkt hoe bevrijdend het kan zijn om te praten over wat je voelt?
"Die bevrijdende gesprekken hebben mijn ex en ik nooit gevoerd. Ik was zó het contact met mezelf kwijt. Wat ik echt voelde en vond, durfde ik niet eens aan mezelf te vertellen. Shocking hoe je jezelf voor de gek kunt houden. Ik wist alleen: ik kan dit niet meer, ik ben zo geen goede moeder voor mijn dochters en al lang geen goede vrouw meer voor hem.
De scheiding is nu een jaar geleden. De eerste acht maanden heb ik er alles aan gedaan om niet te voelen. Ik stelde hoge eisen aan mezelf. Who cares dat ik gescheiden ben? Had ik maar niet weg moeten gaan. Ik moest er goed uitzien, hard werken; over de kern durfde ik niet na te denken. Ik heb me te pletter gewerkt, had een permanent slaaptekort. Altijd stress, altijd deadlines. Ik kreeg spitachtige verschijnselen, lag drie dagen plat en ging daarna gewoon weer verder. Op een gegeven moment had ik van mezelf door dat ik er op aanstuurde om overspannen te raken. Ik keek bijna uit naar een briefje van de dokter; dan mocht ik zielig zijn. Ik vond dat zo flauw, zo slap van mezelf.
Mijn gedachtes vernauwden zich steeds meer. Alles was teveel, alles was zwart. Ik ben bij mijn familie weggegaan op een niet leuke manier, jaren later deed ik hetzelfde bij mijn man. Steeds weer moet ik afscheid nemen van dierbaren. Ik was bang dat dat mijn karma is, dat dat de prijs is die ik betaal voor het feit dat ik mezelf wil zijn. Maar ik ben niet gedoemd tot een leven van eenzaamheid, juíst niet. Ik moet alleen wel op tijd mijn mond opendoen en zeggen wat ik vind. Nooit het contact met mezelf kwijtraken, anders gebeurt het opnieuw."

Het lijkt wel of je jezelf niet de tijd gunt om over een scheiding heen te komen. Volgens mij ben jij veel te streng voor jezelf.
"Klopt. Ik moet altijd sterk zijn van mezelf en dat is mijn zwakte. Ik vind het moeilijk om te ontspannen en te genieten. Ik moet werken van mezelf, anders verdoe ik mijn tijd. De zelfverdedigingsles van mijn vader was een les in overleven, maar ik heb niet geleerd om te leven. Ik ben erachter gekomen dat ik niet zo verder wil. Als ik bang ben, probeer ik dat nu te laten zien. Ik wil schaamteloos kwetsbaar zijn. Je kwetsbaar opstellen, dat is kracht. Durven zeggen: ik weet het niet, ik heb geen idee."

Is dat een nieuwe opdracht voor jezelf?
(lacht) "In dit interview zitten al heel veel nieuwe opdrachten voor mij. Dit is er zeker één. En er moet meer lucht komen, meer zelfspot. Als je op die manier naar jezelf kijkt, vergeef je jezelf meer."

Je hebt veel denkwerk verricht de afgelopen maanden, bent tot inzichten gekomen. Voel je je bevrijd?
"Ja. Vroeger wist ik alleen wat ik niet wilde: geen burgerlijk leventje leiden, niet naar de MEAO, zoals de andere meisjes. Ik heb er lang over gedaan om erachter te komen wat ik wél wil. Ik dacht altijd dat ik vaste kaders nodig had, maar nu blijkt dat ik floreer bij een vrije vorm. Schrijven geeft me vrijheid. Ik heb alleen te maken met een pen en papier, met niemand anders. Uiteindelijk zoek ik de ultieme vrijheid, ik ben blij dat ik dat heb ontdekt. Dit is wie ik ben."

© Copyright Siska Mulder - www.siskamulder.nl
Op de inhoud van deze site berust copyright, niets van de inhoud van deze website mag zonder de uitdrukkelijke toestemming
van de auteur of haar vertegenwoordigers worden overgenomen op wat voor manier of in welke vorm dan ook.
Dit artikel is eerder verschenen in Marie Claire.