liefdesperikelen tussen vriendinnen

Vriendschappen lijken verdacht veel op liefdesrelaties: 'Wie voor altijd bij elkaar wil blijven, moet een zekere afstand bewaren,' zegt relatietherapeuteRoefke Carmiggelt. Siska Mulder legt haar vier persoonlijke vriendinnenkwesties voor.

Haar probleem is mijn probleem

De situatie: vriendin Roos is verliefd op Dick en het wordt niks. Dat weet zij, dat weet ik. Zodra het woord 'relatie' valt, gaat hij zich raar gedragen en houdt hij haar af. Typisch geval van bindingsangst - of verlatingsangst, het is maar net hoe je het bekijkt. Dit Dickiaanse patroon hebben Roos en ik nu zo'n 364 keer geanalyseerd. Roos geeft me meer dan gelijk als ik zeg dat deze man haar niet gelukkig zal maken, maar vertelt evengoed met glanzende ogen dat Dick toch zo'n prachtige mail heeft gestuurd. En tja, als ze zijn virtuele brief citeert, moet ik toegeven dat hij de gave van het woord bezit. Waarna Roos met bibberende kin verzucht: "Ik kan er niets aan doen: ik houd nu eenmaal van hem." Wie ben ik dan om de beul uit te hangen?

Onlangs had Roos zich weer eens voorgenomen om Dickie Dick voortaan in zijn ranzige sop gaar te laten koken en ik wilde haar graag geloven. Roos blij, ik blij. Tot ze negen dagen later liet vallen dat ze een lieve sms van Dick had gehad. En uh ja, ze sms'te inmiddels weer dagelijks met hem. Als we drie weken verder zijn, belt een ontroostbare Roos: Dick heeft voor de zoveelste keer een afspraak afgezegd en ze wil hem nu echt nooit meer zien. Wat zeg je als vriendin op zo'n moment? Niet: dat zei je de vorige keer ook. Niet: ik had je nog zo gewaarschuwd. Niet: ik heb er genoeg van, je doet het jezelf aan. Nee, ik troost mijn vriendin en maak Dick solidair uit voor vuile hond. Een paar weken later zijn we weer terug bij af. We?! Uh, ik bedoel: is zij weer terug bij af. Enkelvoud.

Te dicht bij het touw? Veel te dicht voor ons allebei! Ik weet het, spreken van 'we' is in dit geval veelzeggend. Vriendinnen kunnen zich zo met elkaar identificeren dat ze een probleem als eigen gaan ervaren. Dick heeft mij net zo hard te pakken als Roos wanneer hij weer eens niets van zich laat horen - althans zo voelt het. Omdat ik me zo met mijn vriendin identificeer, voel ik haar schaamte, haar boosheid op zichzelf, haar vernedering alsof het mijzelf betreft. Daarom durf ik haar niet geestelijk door elkaar te rammelen: ik vind het voor haar (voor ons) al erg genoeg. Haar pijn is mijn pijn.

Onlangs zijn mijn ogen definitief geopend. Dat zat zo: Roos ging met Wanda, een kennis, wandelen op het strand en keerde verlicht terug. Ze had het verhaal over Dick eruit gegooid en volgens Wanda was het compleet gestoord dat ze zich zo door hem liet vernederen, hield ze zichzelf voor de gek... moet ik doorgaan? Blij voegde Roos daar aan toe: "Wanda heeft alles tegen me gezegd wat jij niet durft."

Raar maar waar: ik voelde me belazerd. Mijn wijze vriendinnenraad sorteerde nauwelijks effect en nu nam ze van een vage kennis de harde waarheid aan. Had ik dan al die uren voor niets getroost, opgepept, meegeleefd en geanalyseerd?

Relatietherapeut Roefke Carmiggelt: "Binnen en buiten komen niet overeen. Van binnen ben je boos, van buiten stel je je hulpvaardig op. Dat oor groeit maar! Als je thuis komt, ben je uitgeput en razend. Er is een gebrek aan autonomie, aan grenzen. Je geeft veel, maar je krijgt weinig. Je vráágt ook weinig. Vrouwen zijn gewend om voor geven beloond te worden, niet voor het aangeven van hun grenzen.

Wanneer het almaar over Dick gaat, stellen jullie de vriendinnenrelatie niet meer bij: je hebt het niet meer over jullie. Er zijn simpele methodes om je grenzen te bewaken. Je kunt je vriendin best vertellen dat je alles over dit type man nu wel hebt gezegd. Stel haar voor dat zij vijf minuten per keer over Dick praat, niet langer. Je kunt afspreken dat je geen advies meer geeft, maar dat zij alleen ventileert. Het is een vorm van liefde als je haar laat merken dat je niet wilt dat jullie door Dick verzuipen. Maak Roos duidelijk dat je haar daarvoor te lief en te leuk vindt, dan is de kans groot dat ze positief reageert."

Het vernietigende effect van de waarheid

De situatie: de geliefde van mijn vriendin Sandra ging al jaren vreemd en iedereen wist dat behalve zij. Haar vriend is op zijn verjaardag een keer toegezongen door een clubje jaargenoten en het refrein van het zelfgemaakte lied luidde: "Het kan vreemd gaan, het kan vreemd lopen..." Mijn vriendin zat er glimlachend bij. Wist ze van niets, of wilde ze het niet weten? Ik kon het niet meer aanzien en heb haar op een avond in het café de waarheid over haar vriend verteld. Twee weken later had ze het uitgemaakt.

Haar ex presteerde het om mij ongevraagd mee te delen dat hij mij 'niets kwalijk nam'. Nou, ik hem wel. Sandra kwam in eerste instantie, bij gebrek aan woonruimte, logeren, we vierden samen Koninginnedag - al was ze te bedroefd om wat te vieren - en we gingen zelfs nog een paar dagen op vakantie. Daarna liet ze het afweten zonder opgaaf van reden. Na verscheidene pogingen tot contact dacht ik: eens kijken wat er gebeurt als ik niet meer bel. Inderdaad, ik heb haar nooit meer gesproken.

Te dicht bij het touw? Ik vrees van wel. Don't shoot the messenger , zou je denken, maar ik ben bang dat dat precies is wat mijn vriendin heeft gedaan. Ze zal mij voor altijd associëren met wat haar ex haar heeft aangedaan. Ik ben te dichtbij gekomen, het is alsof ik al haar kleren van haar lichaam heb gescheurd en haar naakt in de schijnwerpers heb gezet. Ik weet niet wat ik een volgende keer zou doen, de prijs voor eerlijkheid is wel erg hoog.

Roefke Carmiggelt: "Probeer in gedachten te houden dat de waarheid niet bestaat, het gaat altijd over hoe je je erbij voelt. 'De waarheid' leidt niet tot dialoog. Hier komt niets op gang. De ontvanger en de boodschapper hebben de relatie na de vervelende boodschap niet bijgesteld. Het is een onafgemaakte kwestie en dat is zonde. Vriendschappen zoals deze vertonen geen groeipatroon.

De boodschap komt beter over als je je eigen kwetsbaarheid inbrengt. Wanneer je Sandra zou laten weten dat je je beschaamd voelt omdat zij al die tijd van niets heeft geweten, heb je veel meer kans dat zij uitgenodigd zich uitgenodigd voelt tot een dialoog. Het blijft een rotbericht, maar dan kan ze erkenning geven voor wat jij hebt gedaan."

Praten in cirkels

De situatie: mijn talentvolle vriendin Martine zit vast in een geestdodende baan. Dan doet de gouden kans zich voor: ze kan een freelance klus krijgen die haar van een halfjaar werk verzekert. Wat wil ze nog meer? Ik ben zo blij voor haar!

Martine voert tot mijn verbazing een eindeloze stroom tegenargumenten aan: ze heeft een hypotheek, ze weet niet of ze de capaciteiten heeft, wat nu als ze na dat half jaar geen werk meer heeft? Ik voer aan dat ze er financieel niet eens op achteruit hoeft te gaan, dat ze talent heeft, dat een nieuwe baan ook veel energie geeft... Op elk positief punt van mij volgt een nieuw tegenargument. Moe en met een vol hoofd ga ik naar huis.  

Te dicht bij het touw? Ja, ik ga te ver in mijn bemoeienis. Ik kan het leven van Martine niet regisseren, dat moet ze zelf doen. Na afloop voel ik me slecht: ik heb haar te veel gepusht. Ik vind het erg om te zien dat ze zo ongelukkig is in haar werk, maar als ze haar kans niet grijpt, moet ik dat accepteren. Misschien is Martine behoudender dan ik dacht, hecht ze meer aan zekerheid dan ik. Voor míj is het goed geweest om mijn vaste baan aan de wilgen te hangen, maar wie zegt dat dat ook voor haar geldt? Ik heb de neiging om mijn vriendin te redden: dat ligt niet in mijn vermogen en dat moet ik ook niet willen. Uiteindelijk neemt Martine toch zelf een beslissing - en gelukkig maar. Vanaf nu houd ik me in.

Roefke Carmiggelt: "Als vriendin zie je het geworstel en het gezoek naar een goede vorm, logisch dat je je dat aantrekt. In deze fase van je leven weet je al een heleboel van je eigen angsten, maar herhalen ze zich. Dit is een niet ontvangende situatie, Martine zet zich door haar angst vast. Je hebt het over de baan, maar je zou het eigenlijk over de angst moeten hebben. Je krijgt nu van die cirkelgesprekken en hebt geen contact over de kern.

Misschien gaat je vriendin op slot zitten door jouw raad, maar zolang ze dit niet aangeeft, blijft het ingewikkeld. Nu ga je door met het smeren van zoete honing in plaats van dat je vraagt: wil je dat ik je help? Is ze werkelijk blij met je hulp, dan zou het fijn zijn als je vriendin dat later tegen je zegt. Het valt mij op dat dit soort kwesties vaak niet goed wordt afgemaakt. Vriendschappen berusten op geven en ontvangen. Ontvangen is een vorm van erkenning."

NB: Twee weken later krijg ik een opgetogen mailtje van   Martine: 'Ik heb een besluit genomen. Ik neem ontslag!'

De ingedutte vriendinnenrelatie

De situatie: Margje en ik zijn al een half leven vriendin, en we hebben alle hoogte- en dieptepunten van elkaar meegemaakt - van de breuk met de eerste grote liefde tot het zakken voor een rijexamen. (Toen Margje voor de derde keer was gezakt - ditmaal was het de schuld van de ochtendspits - kwam ze om tien uur 's ochtends binnen gestampt: "Ik heb een wiskey nodig." Tegen de verwachting in werd het nog erg gezellig.) Wat we samen altijd zo goed konden: ironisch commentaar leveren, schaterlachen om de kleinste dingen - waarvan ieder ander denkt: waar gaat dit over? - en en passant de zin van het leven doornemen. De laatste tijd praten we naar mijn zin te vaak over niets. We voeren van die telefoongesprekken op de automatische piloot, waarbij mijn gedachten regelmatig afdwalen. We blijven dagelijkse voorvallen maar herkauwen, zonder dat daar een nieuwe gedachte uit voorkomt. Hard lachen doen we ook veel te weinig. Op haar verjaardag zag ik dat ze met een andere vriendin van haar wel helemaal stralend en grappig stond te wezen. Dat veroorzaakte een flink steek in de buikstreek.  

Te dicht bij het touw? Het is niet eens meer duidelijk waar het touw hangt tussen mijn vriendin en mij, zo zeer zijn we vergroeid. Een vriendschap heeft soms verdacht veel weg van een liefdesrelatie. Je kent elkaar door en door, bent al jaren samen en sleur ligt op de loer. Zeker als je lang bij elkaar bent, is het moeilijk om dat patroon te doorbreken. Ook voor een vriendinnenrelatie moet je moeite doen. Als de 'verliefdheid' is vervaagd heb je nieuwe impulsen nodig om dat bijzondere gevoel weer op te roepen. Ik ben niet vergeten hoe leuk Margje kan zijn, hoe leuk we samen kunnen zijn, en zal haar nooit in de steek laten, dus wat dan? Ik heb het 'probleem' laatst voorzichtig aangekaart. Margje zei: "Je bedoelt dat we twee duffe oude wijven zijn geworden? Daar zit wel wat in, ja." Die avond hebben we eindelijk weer eens hard gelachen.

Roefke Carmiggelt: "Vriendschappen zíjn liefdesrelaties. En elke liefdesrelatie kent overgangen. Je vriendin wordt bijvoorbeeld verliefd op een ander en jij bent jaloers; die stadia moet je allemaal doorwerken. Als dat lukt, is het liefde voor het leven. De vraag is: hoe ga je op een constructieve manier zorgen dat er wat verbetert? Je hebt je nek uitgestoken door te zeggen: de liefde is misschien wel voor altijd, maar aan de stijl moeten we wat doen. Dat is heel goed. Terecht zeg je niet dat zij saai ís, maar dat jij het saai vindt. De stijl van de vriendschap veranderen kan zeker helpen: stel voor om regelmatig naar het theater gaan, of naar de film. Doe samen inspirerende dingen, dan heb je ook weer iets om over te praten. Zit de liefde goed, dan bloeit hij wel weer op. En anders gaat het uit, maar dan weet je wel dat je alles hebt geprobeerd."

© Copyright Siska Mulder - www.siskamulder.nl
Op de inhoud van deze site berust copyright, niets van de inhoud van deze website mag zonder de uitdrukkelijke toestemming
van de auteur of haar vertegenwoordigers worden overgenomen op wat voor manier of in welke vorm dan ook.
Dit artikel is eerder verschenen in het maandblad JAN.